7 lektur o zmianach klimatu, które nawet prezydent powinien znać

W ostatnich dniach media obiegły słowa Prezydenta Andrzeja Dudy, który stwierdził, że nie wie, na ile człowiek przyczynia się do zmian klimatycznych. Dodał również, że wedle jego wiedzy nie ma wśród naukowców konsensusu dotyczącego zmian klimatu. Prezydent nie omieszkał zaznaczyć również, że były bardzo różne klimaty.

Redakcja, mając na względzie wcześniejsze wypowiedzi Pana Prezydenta, postanowiła przygotować krótką ściągawkę w zakresie literatury dotyczącej zmian klimatu i ich konsekwencji. Znajdują się tutaj zarówno pozycje typowo naukowe, jak również publicystyczne. Ze wszystkich przebija troska o los naszej jedynej planety. Liczymy, że dzięki naszym rekomendacjom Pan Prezydent będzie mógł dowiedzieć się więcej o katastrofie klimatycznej. A potem uczyć się w mieszkaniu, w samochodzie, kiedy jedzie, czy w samolocie, kiedy leci…

1. Mark Maslin, Zmiany klimatu. Krótkie wprowadzenie, przeł. Katarzyna Dośpiał-Borysiak, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2018

Na początek książka najkrótsza, ale zawierająca wszystkie niezbędne informacje. Wydana w serii Krótkie wprowadzenie książka Marka Maslina to klimatyczne ABC. Zmiany klimatu w przystępny sposób wyjaśniają, w jaki sposób człowiek wpływa na klimat planety. Autor Mark Maslin jest popularyzatorem nauki i naukowcem – profesorem klimatologii na University College London, członkiem Royal Society i doradcą naukowym. To specjalista od zmian klimatu, zarówno globalnych, jak i regionalnych – opublikował na ten temat ponad 120 artykułów, m.in. w Science, Nature, czy Geology.

W książce znajdziemy klarowne wyjaśnienia, w jaki sposób człowiek wpływa na klimat planety. Autor po kolei omawia dowody świadczące o tym, że globalne ocieplenie to nie wymysł klimatycznych aktywistów, ale powszechnie akceptowany fakt naukowy.

Teoria dotycząca zmian klimatu jest jedną z nielicznych naukowych idei, która każe nam myśleć o zmianie podstaw współczesnego społeczeństwa. Autor nie tylko relacjonuje debatę na ten temat, lecz także wyjaśnia, dlaczego temat budzi takie kontrowersje. Jakie są rozwiązania tego problemu? Jaka przyszłość czeka naszą planetę? Czy opisywane zjawiska przyniosą wkrótce koniec świata, jak uważało wielu ekologów w latach 80. i 90. XX w.?

2. Marcin Popkiewicz, Szymon Malinowski, Aleksandra Kardaś, Nauka o klimacie, Sonia Draga 2018

Globalne ocieplenie to temat bardzo „gorący”, wywołujący emocje i ożywione dyskusje: od rozmów w gronie znajomych po wystąpienia polityków w ogólnopolskich mediach. W dyskusjach tych napotkać można wiele nieporozumienia, wyobrażeń odległych od stanu wiedzy naukowej i mitów klimatycznych, wypowiadanych z niezmąconą pewnością siebie na zasadzie „na czym jak na czym, ale na klimacie to każdy się zna”.

Nauka o klimacie – jak każda dziedzina współczesnej nauki – jest bardzo rozbudowana i kompetentne wypowiadanie się w jej zakresie wymaga sporej wiedzy. Znajdziemy ją w Nauce o klimacie, zgrabnie łączącej przystępną formę książki popularnonaukowej z poziomem merytorycznym podręcznika akademickiego.

W książce autorzy wyjaśniają mechanizmy działania maszyny klimatycznej, piszą o dawnych zmianach klimatu, obecnej jego zmianie oraz prognozach na przyszłość.

Jeśli potrzebujecie bardziej szczegółowej wiedzy polecamy także inne książki Marcina Popkiewicza Świat na rozdrożu oraz Rewolucja energetyczna, a także stronę autorów http://naukaoklimacie.pl.

3. Naomi Klein, To zmienia wszystko. Kapitalizm kontra klimat, przeł. Hanna Jankowska, Katarzyna Makaruk, Muza 2016

Książka, nad którą autorka pracowała od 2010 roku, w sposób wyczerpujący, świadczący o głębokiej znajomości tematu, a zarazem przystępny przedstawia zagrożenia związane z globalnym ociepleniem i innymi zmianami klimatu, umieszczając je w szerokim kontekście – politycznym, ekonomicznym i społecznym.

Podobnie jak w Doktrynie szoku autorka ukazuje ciemną stronę puszczonego na żywioł neoliberalnego kapitalizmu – krótko mówiąc, jak wolnorynkowy fundamentalizm przyczynił się do zanieczyszczeń atmosfery zagrażających całej ludzkości i jak blokuje próby naprawy istniejącej sytuacji. Klein przedstawia ważniejsze ruchy obrońców środowiska, ich mocne i słabe punkty (demaskuje np. współpracę niektórych z nich z wielkim biznesem, którego działania bynajmniej środowisku nie służą). Ostrzega przed konsekwencjami ingerowania w klimat za pomocą tzw. geoinżynierii czyli modyfikacji pogody poprzez np. wprowadzanie do atmosfery aerozoli siarczanowych.

Trzeźwo opisując zagrożenia i zdając sobie sprawę z ogromu problemów, z jakimi będzie się wiązać zmiana dominującej mentalności wolnorynkowej, odejście od fetyszyzacji wzrostu i nawyków konsumpcyjnych, autorka nie maluje wyłącznie czarnego obrazu, ale pozwala dostrzec nadzieję w funkcjonujących już inicjatywach lokalnych, coraz powszechniejszym korzystaniu z energii odnawialnej i nowych oddolnych ruchach obrony środowiska.

O książce możecie przeczytać więcej w recenzji portalu Madreksiazki.org:

Odważne tezy Klein czynią jej książkę jednym z najważniejszych wydarzeń intelektualnych ostatniego czasu, a drobiazgowy research autorki nadaje „To zmienia wszystko walor kompendium, podsumowującego ustalenia naukowców dotyczące postępujących zmian klimatu […].

4. Ewa Bińczyk, Epoka człowieka, Wydawnictwo Naukowe PWN 2018

Debata na temat antropocenu ze względu na swoją wielowymiarowość i wyjątkowy potencjał filozoficzny ma szansę stać się jedną z najważniejszych dyskusji XXI stulecia. W dyskusji tej biorą udział geologowie, przedstawiciele i przedstawicielki nauki o systemie Ziemi (Earth system science), klimatolodzy, historyczki środowiska, geografowie społeczni, antropolożki, filozofowie oraz socjolożki. Możliwe, że mamy do czynienia z interdyscyplinarnym „zwrotem w stronę antropocenu”.

Antropocen określany jest mianem epoki wyparcia, krótkowzroczności i nieodwracalnych strat. Pojęcia konstytuujące jego unikatowy słownik to: nieodwracalna strata, punkt krytyczny, granice planetarne, postnaturalizm, Gaja, utrata natury, podział klimatyczny, klasy antropocenu, adaptacyjny apartheid, długi klimatyczne, niepowetowana strata, geohistoria, kapitałocen, ciągła apokalipsa, środowiskowe prawa człowieka.

Epoce człowieka Ewa Bińczyk poddała analizie retorykę kampanii dezinformacyjnych dotyczących zmiany klimatycznej, a także argumenty zwolenników geoinżynierii – rozpraszania siarki w stratosferze jako „wyjścia awaryjnego” i „mniejszego zła”, niż sama katastrofa klimatyczna.

Tytułowy „marazm” (gr. marasmós) oznacza gaśnięcie i uwiąd. W naukach medycznych odnosi się do takiej kondycji organizmu, która poważnie zagraża sprawności myślenia i działania, wiodąc do apatii. W książce pokazano, że w odniesieniu do planetarnego kryzysu środowiskowego i bezpieczeństwa klimatycznego znaleźliśmy się dziś w stanie tego rodzaju otępienia. Próby implementacji niskoemisyjnej polityki energetycznej, nawet mimo paryskiego porozumienia klimatycznego z 2015 roku, oceniane są jako nieskuteczne. Antropocen określany jest mianem epoki wyparcia, krótkowzroczności i nieodwracalnych strat. Czy mamy szansę wyrwać się z marazmu?

Rozmów z autorką możecie posłuchać tutaj:

5. Elizabeth Kolbert, Szóste wymieranie. Historia nienaturalna, przeł. Tatiana Grzegorzewska, Piotr Grzegorzewski, Wydawnictwo W.A.B.

Nagroda Pulitzera 2015. Jedna z 10 najważniejszych książek roku 2015 wg “New York Timesa.”

Opowieść o przeszłości i przyszłości Ziemi oraz ważna przestroga dla ludzkości.

Nagrodzony Pulitzerem bestseller i zarazem doskonale napisana, fascynująca opowieść o historii Ziemi, widziana z perspektywy badaczy wymierających gatunków zwierząt i roślin. Autorka tworzy przekonujący obraz życia na naszej planecie, życia, któremu w każdej chwili grozić może kolejna katastrofa. Tym razem z winy człowieka.

W historii globu odnotowujemy pięć wielkich wyginięć gatunków, które spowodowały drastyczny spadek bioróżnorodności na Ziemi. Naukowcy na całym świecie obserwują obecnie szóste wymieranie – prawdopodobnie największą katastrofę od czasu uderzenia asteroidy, która spowodowała wyginięcie dinozaurów. Tym razem jednak przyczyna jest o wiele bardziej prozaiczna, a zarazem o wiele bardziej groźna – człowiek.

Ludzka działalność powoduje nieodwracalne zmiany klimatyczne, ale to właśnie człowiek może powstrzymać rozpędzające się błędne koło nieracjonalnej gospodarki zasobami naturalnymi i dewastacji środowiska. Elizabeth Kolbert z ogromną erudycją i nie bez poczucia humoru opisuje wymarłe na przestrzeni tysiącleci gatunki, przedstawia rozwój nauki i koncepcji ewolucji, sama rozmawia z naukowcami. Drąży temat z ogromną determinacją, mając świadomość, że problem, przez lata spychany na margines, już zbiera pierwsze żniwo, zaburzając delikatną równowagę biologiczną. Jej książka to wyraźny głos sumienia dla tych, którzy mienią się orędownikami humanistycznych wartości.

Szóstym wymieraniu wspominaliśmy na readlist.pl:

Antropocen, w którym żyjemy obecnie, niebezpiecznie przypomina historię dotychczasowych wymierań. Z jedną, ale jakże zasadniczą różnicą – i o tym właśnie mówi podtytuł. Po raz pierwszy bowiem wymieranie nie jest spowodowane działalnością natury. Oto bowiem żyjemy w świecie, w którym to działalność człowieka powoduje zagładę setek i tysięcy gatunków istot żywych.

6. Al Gore, Prawda nadal niewygodna, przeł. Paweł Cichawa, Sonia Draga 2018

Prawda nadal niewygodna. Dlaczego i jak musimy się zmienić to wezwanie do działania, stoimy bowiem w obliczu poważnego zagrożenia ludzkości. Autor udziela konkretnych rad, dzięki którym każdy z nas będzie mógł skutecznie przyczynić się do rozwiązania problemu zmian klimatycznych. Zwłaszcza teraz, kiedy na całym świecie dyskutuje się o potrzebie konkretnych działań i rozwiązań.

Al Gore – były wiceprezydent Stanów Zjednoczonych, który od czterdziestu lat priorytetowo traktuje tematykę zmian klimatycznych, przytacza badania naukowe, oraz dzieli się odważnymi obserwacjami i osobistymi historiami, by pokazać rosnące tempo i poszerzający się zakres globalnego ocieplenia. Jednoznacznie stwierdza, że kryzys klimatyczny jest niepodważalnym faktem, a jeśli nie podejmie się natychmiastowych działań, to konsekwencje dla świata mogą być katastrofalne. Autor udowadnia, że pozornie niezwiązane ze sobą zjawiska takie jak powodzie, wirus Zika, polityczne turbulencje i inne katastrofy z przeszłości mają wspólną przyczynę, a efekty zmian klimatycznych są głębsze niż nam się zdaje. Ta poruszająca książka zostawi jednak czytelnika z przeświadczeniem, że proponowane działania mają sens, jednak należy je podjąć od razu. Prawda nadal niewygodna będąca kontynuacją bestsellera Niewygodna prawda to lektura obowiązkowa dla każdego, komu bliskie są losy naszej planety.

7. Harald Welzer, Wojny klimatyczne. Za co będziemy zabijać w XXI wieku?, przeł. Michał Sutowski, Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2010

Wojny klimatyczne to błyskotliwa diagnoza znanych, lecz nierozumianych konfliktów, jakie wstrząsnęły ostatnio światem: od Jugosławii, przez Ruandę aż po Darfur. Autor dowodzi, że czystki etniczne, dyskryminacja rasowa czy plemienne potyczki to efekt konfliktu o przestrzeń, ziemię, wodę i inne zasoby naturalne. To także część historii Zachodu i jego modernizacji – raczej norma niż patologia epoki nowoczesnej. Masowa przemoc to, zdaniem Welzera, „zawsze dostępna opcja działania”. Zagraża zarówno państwom upadłym i stabilnym demokracjom, nawet porządny obywatel może zostać ludobójcą w najmniej spodziewanym momencie.
Wojnie i rozpadowi sprzyja globalne ocieplenie — efekt rozwoju przemysłowego najbogatszych państw na Ziemi. Sto i pięćdziesiąt lat temu, Południe zagwarantowało dobrobyt Północy. Dziś ponosi jego koszty — zmiana klimatu prowadzi do wysychania rzek i jezior, poszerzania pustyni, klęsk głodu, suszy i powodzi. Dawna niesprawiedliwość powraca w nowej formie, niosąc nieznany dotąd typ konfliktów. Jeśli natychmiast nie podejmiemy działań „wojny klimatyczne”, fale wypędzeń i migracji ogarną cały świat.

Na portalu Madreksiazki.org o Wojnach klimatycznych czytamy:

Poważnym problemem jest według Welzera fakt, że skutki zmian klimatu najbardziej uderzą w biedniejsze społeczeństwa, które zaczną wywierać wzmożoną presję na kraje tzw. pierwszego świata. Pod tym względem bezzwłoczne podjęcie działań zapobiegawczych leży w interesie krajów rozwiniętych, które równocześnie są największymi beneficjentami spalania paliw kopalnych.

Dodać należy, że wcześniejsza książka Haralda Welzera, napisana wspólnie z Clausem Leggewie, Koniec świata jaki znaliśmy. Klimat przyszłość i szanse demokracji, została wydana w 2012 roku i z perspektywy czasu wydaje się być proroczą. Wydaje się więc, że nie możemy obok tego autora przejść obojętnie.

Mamy nadzieję, że powyższe lektury pozwolą nam wszystkim lepiej zrozumieć wpływ człowieka na klimat na świecie, a także wpływ klimatu na człowieka. A decydentom pozwolą podejmować lepsze decyzje.

Jeśli znajdziesz błąd w tekście, daj nam znać! Po prostu zaznacz ten fragment tekstu i wciśnij Ctrl+Enter.

Podziel się z innymi