I kto tu komu wilkiem? Nate Blakeslee „Wilczyca”

“Uderzająca i godna podziwu.
Wilk kontra wilk,
wilk kontra człowiek,
człowiek kontra człowiek.”

Margaret Atwood

Pierwszy raz o Wilczycy usłyszałam w programie “Wierzę w zwierzę” na antenie radia TOK FM. Dorota Sumińska, w związku z atakiem wilka (jak się potem okazało oswojonego) na człowieka, apelowała do słuchaczy, żeby spróbowali przezwyciężyć strach i stereotypy na temat wilków i żeby przeczytali tę książkę. Dodała, że to jedna z lepszych książek przyrodniczych jakie przeczytała w życiu, i najlepsza o wilkach żyjących na wolności.

Park Yellowstone, Dolina Lamar, dom Szóstki

Wściekłość Doroty Sumińskiej wzbudziły słowa ministra Kowalczyka o “nadmiernej wrażliwości wobec zwierząt”. Powiedział, że będzie dążył do tego, żeby wydawane były zgody na odstrzał zwierząt chronionych. Zapowiedział rozprawienie się z wilkami. Minister ubolewał, że ogólna ochrona zwierząt nie może być zniesiona, ponieważ weszlibyśmy w konflikt z resztą świata.

Wilczyca to historia Szóstki, samicy alfa, najsłynniejszej wilczycy na świecie, jednak jej życie w dolinie Lamar jest tylko jednym z kilku wątków książki. To również opowieść o reintrodukcji wilka do Parku Narodowego Yellowstone, o etapach i akcjach tego przedsięwzięcia. Wilcze przygody obserwujemy z dwóch perspektyw – ze środka watahy i z perspektywy obserwujących ich ludzi. Są to pracownicy parku, naukowcy, turyści i ludność zamieszkująca okoliczne miejscowości, w tym myśliwi. Jednym z nich jest zabójca Szóstki.

Jest to też opowieść o rodzącym się zaufaniu, a potem przyjaźni, między reporterem Natem Blakeslee a opiekunem wilków Parku Yellowstone – Rickiem McIntyre – introwertykiem stroniącym od ludzi, zakochanym w wilkach.

Jest to również  opowieść o spotkaniu Blekeslee z człowiekiem, który zabił Szóstkę, i próbie zrozumienia jego motywów. O tym jak wyjątkowy jest to reporter świadczy to, że myśliwy Turnbull (zmienione nazwisko) wyłącznie jemu opowiedział o spotkaniu z Szóstką i ostatnich chwilach jej życia.

Amerykański Park Yellowstone to najstarszy park narodowy na świecie, mający nie tylko ciekawą historię, ale i położenie (leży na terenie wulkanicznym, nad komorą magmową). Fakt, że tereny parku leżą w trzech stanach Wyoming, Montana i Idaho, ma duże znaczenie dla zwierząt przekraczających jego granice np. w celu zdobycia pożywienia. Skomplikowany system prawny Stanów Zjednoczonych, podział na prawo federalne i stanowe oraz postawa obywateli, którzy uważają prawo do polowań za święty przywilej, sprawiają, że nawet takie miejsca, jak Yellowstone nie są w stanie zapewnić pełnej ochrony cennym gatunkom zwierząt.

Jeden z trójki bohaterów książki – Rick McIntyre w otoczeniu miłośników wilków. Prawdopodobnie obserwują watahę na polowaniu albo gniazdo z młodymi szczeniakami.

Wilki są pod ciągłym ostrzałem (nomen omen) zwolenników polowań: im jest ich więcej, tym większy staje się nacisk na możliwość ich odstrzału. Poza Yellowstone, w zależności od obowiązującego prawa stanowego, w Stanach Zjednoczonych wilki bywają przedmiotem polowań lub są pod ochroną. Powrót wilków na teren parku miał tyle samo zwolenników co przeciwników. Walka między nimi – nie tylko w Parku czy na spotkaniach lokalnej społeczności – ale również w sądach, bywała bardziej brutalna niż między watahami wilków.

Wilczyca to opowieść o wilkach szarych, które w 1995 roku zostały reintrodukowane na teren Parku. Wydano na to ogromne pieniądze, a koszty obejmowały nie tylko sprowadzenie zwierząt z Kanady, ale też zakup specjalnych obroży, wdrożenie infrastruktury pozwalającej śledzić wilki czy rozpoczęcie projektów badawczych.

Samych wilczych bohaterów jest wielu. Opisana jest historia matki Szóstki, jej szczeniaków, innych członków jej watahy, oraz innych watah w Parku Yellowstone. Dzięki Rickowi McIntire, który zrezygnował z życia prywatnego, żeby chronić i obserwować wilki poznajemy wędrówki watah, polowania na wapiti, przyglądamy się budowaniu nowych gniazd, walkom wilków o terytorium, rywalizacji o samice, rywalizacji samic alfa z różnych watah między sobą. Poznajemy charaktery poszczególnych osobników, zachowania w okolicznościach zagrożenia. Dzięki Natowi Blakeslee i Rickowi McIntyre’owi dowiadujemy się niemal wszystkiego o tym jak wilki zachowują się w naturze, jak budują hierarchię i zajmują terytoria, jak polują i jak współzawodniczą.W miarę rozrastania się wilczej populacji powstawały nowe watahy, a obserwujący je badacze i pracownicy parku wiedzieli o nich coraz więcej. Przywiązywali się do konkretnych osobników, które często znali od szczeniaka, nadawali im imiona i publikowali teksty na ich temat. W ten sposób sławę zyskała Szóstka, wyjątkowa wilczyca umiejąca podporządkować sobie całą watahę, niezrównana łowczyni wapiti, a także matka kilku pokoleń wilków.

Szóstka (O-Six)

Z drugiej strony, książka pokazuje całe spectrum ludzkich zachowań wobec wilków – od miłości do nienawiści. Autor opisuje tłumy turystów obserwatorów, którzy z lunetami i aparatami wystają po kilkanaście godzin dziennie w oczekiwaniu na to, aż w obiektywie pojawi się wilk. Widok Szóstki był największą nagrodą. Dzięki swym wyczynom stała się tak popularna, że miała w Internecie „własną” stronę na Facebooku, na której jej przygody śledziło codziennie kilka milionów Amerykanów. Rick McIntyre, jeden z głównych ludzkich bohaterów opowieści, był tak uzależniony od widoku wilków, że nie dopuszczał możliwości spędzenia dnia bez obserwacji.

Człowiek kontra wilk

Kilka lat temu Internet żył zdjęciem watahy wilków idącej po śniegu. Pojawiły się informacje, że zostało zrobione w Rumunii. Z przodu wędrują stare lub chore osobniki, a na końcu samiec alfa, który kontroluje wszystko. Autorstwo zdjęcia przypisywano Cesarowi Brai. Miało ono na celu wzbudzić strach przed wilkami, i stało się argumentem dla zwolenników ich odstrzału.

Dzięki Adamowi Wajrakowi, który zabrał głos w tej sprawie, wiemy, że zdjęcie nie było zrobione w Rumunii lecz Kanadzie. Nie uwieczniono na nim chorych wilków, a wataha wybiera się na polowanie na bizony, dlatego jest taka duża. W Europie, gdzie watahy polują co najwyżej na jelenie, nie ma tak licznych watah. Poza tym, osobnik alfa znajduje się na czele watahy i nie jest to samiec, lecz samica.

Stowarzyszenie dla Natury “Wilk” opisuje kolejny podobny przypadek. “W programie “Alarm!” w TVP1 wyemitowano reportaż Karoliny Ziewieckiej o atakach wilków na inwentarz i  ludzi w Bieszczadach. Pomiędzy wywiadami z mieszkańcami, sołtysem Strzebowisk, hodowcą bydła z Karlikowa, myśliwym jako ekspertem, na tle księżyca i wycia amerykańskich wilków oraz filmów ściągniętych z Youtube, w tym podrzuconym przez myśliwych naszym mediom filmikiem watahy wilków z Wisconsin, apelowano o rychły odstrzał drapieżników. Realizatorzy słowem nie wspomnieli, że wilk odpowiedzialny za pogryzienie dzieci w okolicy Strzebowisk, prezentowany na filmiku z Wetliny, został natychmiast zastrzelony a jego oględziny wskazują, iż był oswojony i karmiony przez ludzi. Ataki na słabo zabezpieczony inwentarz i psy utożsamia się z bezpośrednim zagrożeniem dla ludzi. Nie wspominano, że Państwo wypłaca odszkodowania hodowcom od kilkunastu lat a ataki na zwierzęta gospodarskie są częste także w krajach, gdzie się na wilki poluje. Za to konsekwentnie starano się przekonać widzów, że wilki tak się rozzuchwaliły, iż ataki na ludzi stają się codziennością. Reportaż jest żenującym przykładem fatalnej pracy reporterskiej i medialnej manipulacji.”

WWF Polska pisze, że obserwuje trwającą nagonkę medialną na wilka. Jest ona związana z nienotowanymi wcześniej w Polsce, nietypowymi dla zdrowych, dzikich osobników atakami na ludzi. Apeluje, żeby każdy podobny incydent był poddany szczegółowej analizie, i protestuje przeciwko przedwczesnym wnioskom i wyrokom. Przypomina, że wilk jest nie tylko pięknym zwierzęciem, jest również niezbędnym elementem przyrody, bardzo istotnym również dla człowieka.

W rzeczywistości jest to zdjęcie autorstwa Chaddena Huntera w ramach projektu „Frozen Planet”, zrobione w Parku Narodowym Bizona Leśnego (Wood Buffalo National Park) w zachodniej Kanadzie

Wilk kontra człowiek

Wilk z  natury jest bardzo płochliwy, wyczuwa człowieka z daleka i unika go, dlatego polemizowałabym z Margaret Atwood, która użyła tego porównania. Chociaż literacko brzmi świetnie.

Poszczególne gatunki zwierząt chronione są po to, by nie wyginęły. Większość z nich boi się człowieka i do niego nie podchodzi. Zwierzęta zaczęły nam przeszkadzać tylko dlatego, że są. Że wychodzą z lasu, i zbliżają się do skupisk ludzkich. Podchodzą, bo ich przestrzeń życiowa jest coraz mniejsza. Wychodzą z lasu szukając pożywienia, którego, na skutek działań człowieka, jest coraz mniej w lasach.

Człowiek kontra człowiek

Jest to nieustanna walka między miłośnikami przyrody, miłośnikami wilków a tymi, którzy uważają, podobnie jak były minister środowiska, że człowiek naturę musi sobie podporządkować. Wynik tej walki może zdecydować o losach naszej planety, o naszej przyszłości. Na podstawie doświadczeń z walki (cały czas nie rozstrzygniętej) o Puszczę Białowieską wiemy, jak brutalna i bezwzględna może ona być. Walka o polskie wilki toczy się obecnie na naszych oczach. Jest to walka nieczysta. Najłatwiej zjednać sobie przychylność ludzi, wzbudzając w nich strach, najprościej  za pomocą rozsiewanych na ich temat kłamstw – na przykład,  że gdy pojadą w góry, wilki będą chciały pożreć ich dzieci.

Strach to wynik ignorancji. Najłatwiej manipulować tymi, którzy nie czytają książek. Czytajmy więc Wilczycę – jeśli macie wątpliwości, czy wilki powinny być pod stałą ochroną, gwarantuję, że się ich pozbędziecie.

Agata, @Tulilam

Nate Blakeslee, Wilczyca, Opowieść o sile natury i ludzkiej obsesji zabijania, przeł. Martyna Tomczak, Wydawnictwo Otwarte 2018

Korzystałam z następujących źródeł:

http://audycje.tokfm.pl/podcast/Kowalczyk-o-ochronie-zwierzat-zyjemy-w-czasach-nadmiernej-wrazliwosci/64392

https://ekoeksperymenty.blogspot.com/2018/05/recenzja-ksiazki-wilczyca-autorstwa.html

http://www.otwarte.eu/news/233-szostka-z-doliny-lamar

https://www.facebook.com/SDNWILK/posts/2387893724584888?__tn__=-R

http://faner.pl/wataha-wilkow-adam-wajrak/

https://www.wwf.pl/aktualnosci/czas-wyrosnac-z-bajki-o-czerwonym-kapturku

http://baranowscy.eu/wordpress/nate-blakeslee-wilczyca/

https://www.nytimes.com/2017/12/01/books/review/american-wolf-yellowstone-nate-blakeslee.html

Jeśli znajdziesz błąd w tekście, daj nam znać! Po prostu zaznacz ten fragment tekstu i wciśnij Ctrl+Enter.

Podziel się z innymi