Przepis na udany debiut – “Zostań ze mną” Ayobami Adebayo

Zostać pisarką w Nigerii wcale nie jest łatwo, nawet jeśli, tak jak Ayobami Adebayo, pochodzi się z liberalnej rodziny intelektualistów i wychowało się wśród książek. Wymaga to sporo samozaparcia, bo pisarz to nie zawód. Co innego prawnik, inżynier, bankowiec. Trzeba wiedzieć czego się chce i mieć sporo szczęścia. 

Śmiałym szczęście sprzyja

Ayobami Adebayo nie brakowało ani jednego, ani drugiego. Studiowała angielską literaturę na Obafemi Awolowo University w Ife. Planem B było zostanie nauczycielką. Jednak gdy pojawiła się okazja w postaci warsztatów pisarskich prowadzonych przez Chimamandę Ngozi Adichie nie wahała się spróbować. Cóż z tego, że musiała codziennie dojeżdżać na nie 3 godziny. Warsztaty dużo jej dały, poszła za ciosem i zdecydowała się studiować kreatywne pisanie na Uniwersytecie Wschodniej Anglii w Wielkiej Brytanii. 

Znów znać o sobie dało szczęście! Traf chciał w tym czasie profesorem wizytującym była Margaret Atwood. TA Margaret Atwood! Uwielbiana przez wielu kanadyjska pisarka. Podczas zajęć z nią dowiedziała się, że Margaret Atwood jest także surową nauczycielką, szczerze i bezlitośnie oceniającą pisaninę studentów. Z duszą na ramieniu Ayobami Adebayo oddała pisarce pierwszy rozdział swojej powieści Stay with Me. Nieoczekiwanie Kanadyjka, która “nie bierze jeńców” orzekła, że… wszystko jest w nim perfekcyjne i nic nie trzeba zmieniać. Wyobrażacie to sobie?! Szok, radość i… koniec pisania. Bo jak tu napisać teraz coś równie dobrego? Pomimo oporów udało się jednak skończyć debiutancką książkę. Ayobami Adebayo zajęło to pięć lat, pisania głównie po godzinach, po pracy w banku (choć czasem i w trakcie). 

Powieść Zostań ze mną niedługo po ukazaniu się została nominowana do licznych nagród. Książka znalazła się na krótkiej liście do brytyjskiej nagrody Baileys Women’a Prize for Fiction oraz Wellcome Book Prize, a także na długiej liście do Międzynarodowej Nagrody Dylana Thomasa. Książka została też przetłumaczone na kilkanaście języków, ukazała się również po polsku, przyniosła autorce sławę i popularność. Spotkanie z Ayobami Adebayo na Big Book Festivalu udowodniło, że jest pisarką bardzo świadomą, a jej odpowiedzi na pytania, podobnie jak i decyzje pisarskie, były bardzo przemyślane.

Kto ma dzieci, posiada świat

O czym opowiada Zostań ze mną? To historia kobiety imieniem Yejide (czyt. Jedżide) i jej małżeństwa z Akinem rozgrywająca się w czasach burzliwych lat osiemdziesiątych w Nigerii. Nigeryjska perspektywa jest tutaj bardzo istotna, para bowiem kilka lat po ślubie nadal nie doczekała się potomka. 

“Ten, kto ma dzieci, posiada świat” – tak brzmi nigeryjskie przysłowie, a kto dzieci nie ma? Będzie się imał różnych sposobów, bo w nigeryjskim społeczeństwie presja rodziny na małżonków jest jeszcze większa niż w Polsce. Yejide robi co może – szczególnie, że lekarze nie znajdują źródeł bezpłodności, ani u niej, ani u męża. Znachorzy, mistycy, ludowe wierzenia – choć nie wierzy w ich moc próbuje, w nadziei, że jednak pomogą. Brak rezultatu prowadzi do pojawienia się nowego rozwiązania przygotowanego przez rodzinę Akina – jeśli nie pierwsza żona, to może kolejna sprowadzi na świat upragnionego potomka?

Podczas spotkania autorskiego Ayobami Adebayo opowiadała, że obecnie poligamia nie jest już modna w Nigerii i należy do rzadkości, ale w pokoleniu jej dziadków posiadanie więcej niż jednej żony było powszechne. Jednak, w przeciwieństwie do tego, co wydarzyło się w powieści, pierwsza żona zwykle miała swój udział w wyborze drugiej, a decyzja nie odbywała się poza jej wiedzą.

To tylko jeden ze zwrotów akcji, jakie autorka przygotowała dla swoich czytelników. Sam pomysł na powieść zrodził się z opowiadania, w którym para małżonków odbywała kłótnię podczas przeprowadzki. Nie wszystko mogli sobie powiedzieć wprost ze względu na pojawiających się co chwila tragarzy. Co by się jednak stało, gdyby małżonkowie, nawet będący tylko we dwoje, nie mogli ze sobą otwarcie rozmawiać? Wychodząc od tego pytania pisarka stworzyła powieść Zostań ze mną, której sedno tkwi właśnie w tym czymś, o czym małżonkowie nie rozmawiają. Niedomówienie i niewiedza doprowadzą do dramatów i tragedii składających się na wciągającą warstwę fabularną powieści.

Co Ty wiesz o Nigerii?

Jednakże poza fabułą w Zostań ze mną ciekawe jest także tło. Lata osiemdziesiąte to w Nigerii czas licznych przewrotów. Skąd u autorki urodzonej pod koniec lat osiemdziesiątych zainteresowanie tym okresem? Zapewne swój wpływ miała jej ulubiona książka z dzieciństwa Nigeria Year Book- kompendium wiedzy o wydarzeniach w kraju. 

Uważny czytelnik dostrzeże paralele pomiędzy losami małżeństwa a tym co dzieje się w państwie. Bohaterowie należący do klasy średniej, nie angażują się w politykę, wręcz przeciwnie – nie ufają państwu i sami troszczą się o bezpieczeństwo swojej rodziny. Ayobami Adebayo wspominała na spotkaniu z czytelnikami, że taka postawa izolacji i braku zaufania do państwa była typowa dla klasy średniej w tamtych czasach. Cóż z tego, jeśli polityka i tak znajdzie sposób by wejść z butami w twoje życie?

Zostań ze mną została okrzyknięta jedną z najlepszych książek roku według New York Timesa, Guardiana, The Economist czy The Wall Street Journal. W Nigerii książka Ayobami Adebayo spotkała się z równie ciepły przyjęciem, co za granicą. Autorka była zdziwiona tym, jak często kobiety dojrzałe odnajdywały w niej jakąś część własnych doświadczeń. Powieść stała się przyczynkiem do międzypokoleniowych rozmów matek i córek. 

Rozgłos, z jakim spotkała się powieść nigeryjskiej pisarki to nie lada wyczyn dla debiutantki. Stwarza też ogromną presję na pisarce, aby jej następne dokonania były równie udane. Jestem spokojna o rozwój kariery Ayobami Adebayo – zniosła już przecież pochwałę od Margaret Atwood, podoła więc i temu wyzwaniu. Tym bardziej, że sukces Zostań ze mną pozwolił jej wreszcie na zawodowe zajmowanie się pisaniem, o czym przecież od dawna marzyła.

Anna Lipińska, @PoProstuAnia
Redakcja dziękuje wydawcy za udostępnienie egzemplarza do recenzji.

Ayọ̀bámi Adébáyọ̀, Zostań ze mną, przeł. Karolina Iwaszkiewicz, Wydawnictwo Marginesy, 2019